بەستەڵەکێک لە ئەستێرەکەی خۆی کۆنترە
تەلەسکۆپی James Webb دەریدەخات تیشک و پێکدادان ئەو ماددانە دەگۆڕن کە هەسارەکانی لێ دروست دەبن.
بەپێی Ars Technica، تەلەسکۆپی James Webb لە توێژینەوەیەکی نوێی گۆڤاری Science بەستەڵەکی ئاو و کاربۆن دایۆکسیدی لە دیسکی دەوری ئەستێرەی Beta Pictoris دۆزیوەتەوە. ئەم ئەستێرەیە نزیکەی 64 ساڵی ڕووناکی لە زەوییەوە دوورە. ئەو وتارە دەڵێت بەستەڵەکە لەو ئەستێرەیە کۆنترە کە بەدەوریدا دەخولێتەوە.
Beta Pictoris ئەستێرەیەکی گەنجە و نزیکەی 20 ملیۆن ساڵ تەمەنی هەیە. دیسکێکی گەورەی تۆز و بەردەواڵی بە دەوریدایە و هەسارەکانی تێدا هێشتا دروست دەبن، تا ئێستا سێ هەسارەی تێدا دۆزراوەتەوە. توێژەرەکان بە سەرپەرشتیی Sarah Betti، ئەستێرەناس لە Space Telescope Science Institute لە Baltimore، Webbیان بەکارهێنا بۆ گەڕان بەدوای بەستەڵەک لەم دیسکەدا. پێش ئەوە چەند هەوڵێک بۆ دۆزینەوەی ئاوی ئەم سیستەمە شکستیان هێنابوو.
Betti و هاوکارەکانی لە 7ی کانوونی یەکەمی 2023 بە ئامێری NIRSpecـی Webb چاودێرییان کرد. ئامێرەکە بۆ هەر خاڵێکی وێنەکە سپێکترۆمێکی تەواو لە 0.6 بۆ 5.2 مایکرۆمەتر تۆمار دەکات. دوای لابردنی تیشکی بەهێزی ئەستێرەکە، هەردوو جۆری بەستەڵەکیان لە دوو خاڵی بەرامبەر یەکدا دۆزییەوە، کە هەریەکەیان نزیکەی 100 یەکەی ئەستێرەناسی لە ئەستێرەکەوە دوورە. بەستەڵەکی ئاو شووشەییە نەک کریستاڵی، و کاربۆن دایۆکسید تێکەڵی بووە. کاربۆن دایۆکسید نزیکەی 11 لە سەد بەستەڵەکەکەیە، ئەمەش لە نێوان 2.5 بۆ 30 لە سەدی ئەو ڕێژەیە دایە کە لە دنبەکانی سیستەمی خۆردا پێوراوە.
ئەم دۆزینەوەیە لەبەر چەند هۆکارێک گرنگە. مۆدێلەکان پێشبینییان دەکرد بەستەڵەکی دیسکە پاشماوەییەکان زۆربەی کریستاڵی بێت، بەڵام لە Beta Pictoris کەمتر لە 7 لە سەدی ئاوە بەستووەکە کریستاڵییە. بۆ ئەوەی بەستەڵەکی شووشەیی بەو شێوەیە بمێنێتەوە، دەبێت لە نزیکەی 100 کێلڤن، واتە 173 پلەی ژێر سفر، سارد تر بێت. توێژەرەکان بە ئەگەرێکی زۆرەوە پێیان وایە بەستەڵەکە لە ناوەندی نێوان ئەستێرەکان دروست بووە، زۆر پێش ئەوەی هەسارەکانی Beta Pictoris دروست ببن. ئەوان پێیان وایە لێکدانی بەردەوامی ماددە بچووکەکانی دیسک بەستەڵەکی تازە بەرهەم دەهێنێت و ئەوەی تیشکی ئەستێرەکە لەناوی دەبات دەگۆڕێتەوە.
توێژەرەکان دەڵێن نەیانتوانیوە ڕێژەی ورووژێنەری بەستەڵەکی کریستاڵی دیاری بکەن، و ناتوانن ئەگەری بوونی مۆلیکیولی تر لە تێکەڵەکەدا ڕەت بکەنەوە. بەڵام ئەگەر سیستەمێکی گەنج لە 64 ساڵی ڕووناکی دوور هەمان پێکهاتەی سەرەتایی سیستەمی خۆمانی هەبووبێت، ئەوا ئەو بەستەڵەکە سەرەتاییەی لە نێوان ئەستێرەکان دروست دەبێت لە سیستەمە هەسارەییەکانی تردا باو دەبێت. ئەمەش واتە ماددە خاوەکانی دروستبوونی جیهانی دەوڵەمەند بە ئاو، کە لەوانەیە گونجاو بن بۆ ژیان، دەکرێت باو بن.